“Kürd bumeranqı” Rusiyanı parçalayacaq: “21 subyektə qarşı müharibə elan etmək mümkün olmayacaq”- TƏHLİL

Baxış sayı: 
258
0  
0  

 
    
 
Rusiya  müstəqil kürd dövlətinin yaradılması ilə bağlı sentyabrın 25-də keçirilmiş referenduma dair  mövqeyini hər an dəyişə bilər. Hazırda rəsmi  Moskva İraqın ərazi bütövlüyünü tanıdığını və referendumun nəticələrini tanımadığını  bəyan edir.  Rusiya prezidenti Vladimir Putinin sentyabrın 28-də Türkiyəyə səfəri zamanı da İraq regional Kürd Muxtariyyatının keçirdiyi referendumun nəticələrinin  tanınmadığı bir daha vurğulanıb.  Ancaq əldə olunan məlumatlar  Kremlin qeyd edilən açıqlamasının  taktiki planda  atılmış bir addım olduğunu göstərir.
 
Məsələyə strateji yanaşmada isə Moskvanın mövqeyinin İraq, Tükiyə, İran və Suriyadan fərqləndiyi, yəni  “ müstəqiil  Kürdüstan”ı tanımağa hazır olduğunu  nümayiş etdirir.  Moskva  Kürdüstanın  müstəqilliyini  şərtlər daxilində dəstəkləyir.  “Moskva  hesab edir ki, İraq  Kürdüstanındakı referendum  kürd xalqının perspektivinin  və ideallarının ifadəsidir”-Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov belə deyib. Eyni zamanda, S.Lavrov  Kürdüstan Muxtariyyətinin rəhbərliyinə bu addımı atarkən siyasi, geosiyasi, demoqrafik və iqtisadi nəticələrini nəzərə almağı tövsiyə edib. 
 
Rusiya  Qərbin  böyük  güclərindən və İsrail istisna olmaqla Yaxın Şərq ölkələrindən  fərqli olaraq, referendumun nəticələrini  qanunsuz və konstitusiyaya zidd adlandırmayıb.   Bu baxımdan, Rusyanın Ərbildəki konsul-müşaviri   Yevgeni Arjansevin açıqlaması Kremlin  referenduma münasibətdə  İraq, Türkiyə, İran və Suriya qarşısında heç də səmimi olmadığından xəbər verir.  Yevgeni Arjansev Rusiyanın Kürdüstanın müstəqilliyi il bağlı xalqın qərarına hörmətlə yanaşacağını deyib.
 
“Kurdistan24” agentliyinin İraq, Türkiyə, İran və Suriyanın referendumun keçirilməsinə yol verməmək üçün Rusiyaya təzyiq etməsi barədə sualına konsul belə cavab verib: “Hər bir tərəf  öz maraqlarından çıxış edir. Biz müstəqillik referendumunun keçirilməsinə qarşı çıxan  ölkələrin  rəyini bölüşmürük. Əgər Kürdüstan xalqı  müstəqilliyi seçməli olsa, biz  bu qərara hörmətlə yanaşmalıyıq”.
 
Eyni zamanda, prezident Vladimir Putin İraqın ərazi bütövlüyünə hörmət etdiyini və bu mövqeyinə sadiq olduğuna dair bəyanatlar verir.
 
Rusiyanın İraq Kürdüstanının müstəqilliyi məsələsində  fərqli  yanaşma nümayiş etdirməsi problemin  həllində iki istiqamətin olması ilə izah edilir.
 
 
 
Birincisi, Rusiyanın İraqın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməsi  real vəziyyətdən çıxış edərək ortaya qoyulan mövqedir.  Moskva  bir tərəfdən   kürdlərin Suriya böhranının həllinə dair Cenevrə danışıqlarına cəlb olunmasına çalışır. Suriya  probleminin Rusiyanın  siyasi patronajlığı altında  həllinə nail olmaq istəyən Kreml danışıqlar prosesində münaqişə tərəflərindən biri kimi kürdlərin təmsil olunmasınıda maraqlıdır.  Ancaq Moskva Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təzyiqləri nəticəsində kürdləri Astanadakı beynəlxalq müzakirələrə  dəvət edə bilmədi.  Rusiya anlayır ki, Tehran, Ankara və Dəməşq, Kremlin mövqeyindən narazıdır.  Bununla yanaşı, onlar kürd məsələsinin həlli üçün konkret heç nə təklif edə bilmir.
 
Türkiyə İraq Kürdüstanından Rusiyanın köməyi ilə həyata keçirilən neft idxalında maraqlıdır. İranın isə ABŞ-ın artan təzyiqləri qarşısında Rusiyaya ehtiyacı var. Kürdlərin müstəqillik qazanmasının təhlükəli nəticə doğurmayacağına dair fikirlər İranda daha tez-tez səslənir.
 
Portuqaliyanın “Publico” nəşri qeyd edir ki, Putinin 2007-ci ildə Ərbildə baş konsulluq açması İraq Kürdüstanı ilə birbaşa əlaqə yaratmaq məqsədi daşıyırdı. “Rosneft” şirkəti mərkəzi Bağdad hökumətinin mövqeyini öyrənmədən İraq Kürd Muxtariyyətinin rəhbərliyi ilə 2017-2019-cu illərdə neft alqı-satqısına dair müqavilə imzalayıb. Moskva  bu addımı ilə İraqın konstitusiyasını və beynəlxalq hüququn prinsiplərini növbəti dəfə pozub. Bu ilk növbədə, İraqın federativ quruluşunun pozulmasına xidmət edir, ölkədə sülhün və təhlükəsizliyin bərqərar olmasına mane olur. İraq Kürdüstanı muxtariyyətini itirir və kvazi- müstəqil dövlətə çevrilir. 
 
İkincisi, hərbi gücə və zəngin təbii sərvətlərə sahib olan kürd əhalinin sayı onlara gec-tez müstəqil dövlət  qurmaq  imkanı verir. Bu baxımdan, kürdlər ABŞ-a “Böyük Orta  Şərq” layihəsini həyata keçirməyə kömək edə bilər. Kürdlərin müstəqil dövlət qurması 1916-cı il may ayının 16-da imzalanmış və Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya və sonradan bu müqaviləyə qoşulmuş  İtaliyanın  Yaxın Şərqdəki maraq dairəsini müəyyən edən Sayks-Piko sazişinin iflasa uğramasına gətirib çıxara bilər.
 
Üçüncüsü, qeyd etmək lazımdır ki, İraq Kürdüstanı ABŞ və Rusiya arasında “nifaq alması” deyil.  Lakin Amerikanın və Rusiyanın neft şirkətləri  İraqda dinc yanaşı fəaliyyət göstərir.  Moskvanın İraq Kürdüstanında mövqeyinin güclənməsi  Ankara, Bağdad, Dəməşq və Tehranla münasibətlərə mənfi təsir göstərə  bilər.
 
ABŞ referendumunn nəticələrinə qarşı çıxdıqdan sonra  isə Kürdüstan regional hökumətinin rəhbərliyi  “Rosneft”ə neft yataqlarının işlənilməsinə dair meqa kontrakt  imzalamağı təklif edib. “Rosneft” İraq Kürdüstanında müxtəlif layihələr həyata keçirir. Hətta bölgədə neft yataqlarının işlənilməsi üzrə  ölçülərinə dair Amerikanın “Exxon Mobil”  neft-qaz şirkətinin fəaliyyətini üstələyir. Kürd nefti çox ucuz başa gəlir. Rusiya şirkəti isə həmin nefti öz zavodlarında emal etməklə beynəlxalq şəbəkədə onun səmərəliliyini daha da artırmağa çalışır. “Rosneft” eyni zamanda, Avropaya “mavi yanacaq” ixracını nəzərdə tutan və ötürücülük qabiliyyəti 30 milyard kubmetr olan  təbii qaz boru kəmərinin çəkilməsi üçün  Bərzani hökuməti ilə danışıqlar aparır. Kəmər bölgədəki elektrik stansiyalarını  təbii qazla təmin edəcək. Avropa bazarına tədarük ediləcək yanacağın Türkiyə ərazisindən nəqli planlaşdırılır. Təbii qaz layihəsi reallaşarsa, cənab Ərdoğan Putinlə daha da yaxınlaşmağa məcbur olacaq.
 
Kürd  Regional Muxtariyyatı İŞİD üzərində qələbədən sonra neftlə zəngin Kərkük əyalətinə nəzarəti ələ keçirməyə çalışır. Rəsmi Bağdad isə Kərkükə nəzarəti geri qaytarmaq istəyir. Bağdad və İraq Kürdüstanı arasındakı münasibətlər hipotetik baxımdan, neqativ geosiyasi nəticələrə və bölgədə yeni müharibəyə gətirib çıxara bilər.
 
Əslində, Rusiyanın “kürd kartı”nı əldən verməyəcəyi gözlənilən idi. Çünki  kürd amili Rusiyanın əlində Türkiyəyə qarşı ən böyük təzyiq vasitəsi kimi istifadə olunub. Birinci Dünya Müharibəsinin başa çatması və Osmanlı İmperyasının dağılmasından sonra  bolşevik Rusiyası ilk dəfə kürdlərin öz müqəddaratını təyinetmə məsələsini siyasi gündəmə gətirib.  1922-ci ildə isə Moskvanın siyasi dəstəyi ilə  Azərbaycanda “Qırmızı Kürdüstan”  adlı separatçı muxtar ərazi vahidi elan edilib. 
 
Kürd terror təşkilatlarına maliyyə və silah dəstəyi verilməsi  SSRİ-nin Yaxın və Orta Şərq siyasətində xüsusi yer tutub.  Hazırda həmin siyasət davam etdirilir. Rusiya İraqın və Suriyanın ərazi bütövlüyünün tərəfdarı olduğunu bəyan etsə  də, faktiki olaraq, kürdlərlə birbaşa əlaqələrini davam etdirir. Bu məsələdə İraq hökumətinin və Bəşər Əsəd rejiminin rəyi nəzərə alınmır.  Moskvada həm PYD  terror təşkilatının, həm də Bərzani hökumətinin nümayəndəliyi  fəaliyyət göstərir.  İndi isə konsul Arjansevin açıqlaması Rusiyanın kürd separatizminə və terroruna dəstəkdən imtina etmək niyyətində olmadığını bir daha təsdiq edir.  Kreml  hər an Kürdüstanın müstəqilliyini tanıya bilər.  Bu gün isə referendumun nəticələrini müvəqqəti olaraq tanımamaqla Türkiyə, İraq, Suriya və İrana təzyiq vasitəsini əlində saxlayır. Ancaq görünür, müstəqil kürd dövlətinin yaranmasında maraqlı olan Putin iqtidarı Rusiyanın federativ dövlət olmasının fərqində deyil.  İraqın üç hissəyə bölünərək yerində Kürdüstan dövlətinin qurulmasına müsbət baxan Rusiya yalnız Dağıstanda yüzə yaxın xalqın yaşadığını nəzərə almalıdır.  1990-cı illərdə Rusiyanın kiçik bir federativ subyekti olan Çeçenistanda başlanan milli-azadlıq mübarizəsi bütün federasiyanı dizə gətirmişdi. İndi İraqdakı presedentin Rusiyanın bütün federal  bölgələrinə keçməsi Kreml üçün qarşısıalınmaz bir prosesə çevrilə bilər. Cənab Putin nəzərə almalıdır ki, qonşudakı alova barıt tökmək  daha təhlükəli nəticələrə gətirib çıxaracaq. Həmin alov onun da evinə keçə bilər. O zaman Rusiya Federasiyasının 21 subyektinə qarşı müharibə elan emək mümkün olmayacaq.
 
Müşfiq Abdulla
Cebhe.info     

Загрузка...
Загрузка...